KTM SX 200 power valve opent niet of blijft hangen: kogels uit de centrifugaaltimer en versleten stuurarm

Symptomen

• Motor trekt vlak door, geen duidelijke overgang naar het bovenin-vermogen (of juist helemaal geen onderin-vermogen)
• Door het kijkglaasje aan de linkerkant van de cilinder beweegt het merkteken niet als je de motor optrekt
• De grote versteller aan de rechterkant moet een halve slag draaien voordat je bij het kijkglaasje beweging ziet
• Het aluminium kapje over de versteller sluit niet meer aan op de koperring, er blijft een spleet staan
• Na een complete topend-revisie en correct ingestelde klepmaat blijft het probleem bestaan
• Soms rammelend/klikkend geluid uit de koppelingsruimte bij gas geven
• Motor pakt onderin netjes op maar houdt in en trekt niet door zodra je boven half gas komt
• De klep blijft juist volledig open hangen: onderin niets, en je moet hem via het kijkgaatje met een schroevendraaier terugduwen

Oorzaak

De 200 (SX, EXC, MXC, XC-W) heeft één uitlaat-power valve-klep, zonder de hulpkleppen die de 250/300 wel hebben. Die klep wordt niet elektronisch maar puur mechanisch gestuurd: in de met olie gevulde koppelingsruimte zit een centrifugaaltimer (governor) met kogels die tegen veerdruk langs schuine loopbanen naar buiten lopen als het toerental stijgt. Die beweging draait een stuurarm die via een vork-en-kogel-koppeling de klepas in de cilinder verdraait. Drie dingen gaan hier mis. (1) De kogels kunnen uit hun sleuf op de loopbaan springen; dan zitten er twee kogels in één positie en klemt de timer vast, meestal met de klep in één vaste stand. (2) De kogelasjes/loopbanen krijgen vreetplekken (galling) waardoor de veren de kogels niet meer kunnen terugduwen: de klep blijft open hangen. (3) De punt van het stuurarmpje dat in de slot van de timer grijpt slijt ovaal/eivormig. Dan is er veel speling: je moet de versteller ver uitdraaien voordat de klep überhaupt beweegt, en op het laatst komt het kapje niet meer op de koperring. Daarbovenop koekt de klepas in de cilinder dicht met verbrandingsresten als de power valve nooit schoongemaakt wordt, waardoor de klep zwaar loopt en de lichte centrifugaalkracht hem niet meer kan verdraaien. Het omgekeerde komt ook voor: de klep gaat wel open maar komt niet terug, zodat je onderin niets overhoudt. Een Nederlandstalige eigenaar van een KTM EXC 125 uit 2014 - een latere motor met een vergelijkbaar mechanisch aangestuurde uitlaatklep, niet aantoonbaar dezelfde timer - had dat zelfs na een complete PV-revisie: het stuurarmpje liep aan het einde van zijn slag stroef en bleef in de volledig open stand hangen, en hij moest de klep via het kijkgaatje met een schroevendraaier terugduwen. Zijn oplossing was de versteller zo zetten dat het armpje net niet tot het einde van zijn slag komt - een noodoplossing die aangeeft dat de slag/speling van arm en timer het probleem is.

Eerst gratis diagnose: klepbeweging, koppeling en armspeling controleren

Moeilijkheid

zelf te doen

Tijd

30-60 minuten

Kosten

0-20 EUR

Stappen

1. Haal de uitlaatbocht eraf en kijk door de inspectieopening aan de rechterkant van de cilinder of de vork-en-kogel-koppeling van de klepas wel aangekoppeld zit; dat is de meest voorkomende 'kapotte power valve' die helemaal niet kapot is.
2. Schroef het rechthoekige kijkdekseltje aan de linkerkant van de cilinder los, start de motor en laat iemand kort optrekken: zie je het bewegende merkteken langs de twee vaste merktekens lopen, dan werkt de timer. Let op hete en bewegende delen en houd je handen bij de uitlaat vandaan.
3. Draai de grote moer met koperring aan de rechterkant van de motor eraf en meet hoeveel slag de versteller maakt voordat de klep beweegt. In de brondraad was ongeveer een halve slag dode speling het teken dat het stuurarmpje ovaal gesleten was; neem dus een halve slag als richtwaarde, niet een kwart.
4. Kijk of het verstellerkapje nog vlak op de koperring komt. Moet je de timer zo ver uitdraaien dat het kapje niet meer bodemt, dan wijst dat volgens de bron op een versleten arm, kogels uit hun sleuf of een versleten timer.
5. Controleer met een zaklamp of de klep in de cilinder vrij en soepel loopt; zwaar of klemmend = dichtgekoekt, dan moet de cilinder eraf voor reinigen.
6. Blijft de klep open hangen in plaats van dicht: duw hem via het kijkgaatje met een schroevendraaier terug en voel of hij aan het einde van zijn slag stroef wordt. Is dat zo, zet de versteller dan tijdelijk zo dat het armpje net niet zijn volledige slag maakt; dat is de noodoplossing van een KTM 125-eigenaar op motor-forum.nl om thuis te komen terwijl je de echte oorzaak (speling/stroefheid in arm en timer) aanpakt.

Gereedschap

• Dopsleutelset
• Grote dop of steeksleutel voor de verstellermoer
• Zaklamp of inspectielampje
• Uitlaatveerhaak

Centrifugaaltimer reviseren: kogels terugzetten, asjes vlakken, stuurarm vervangen

Moeilijkheid

ervaren sleutelaar

Tijd

3-5 uur (inclusief cilinder eraf voor PV-reiniging)

Kosten

40-250 EUR (pakkingen en olie goedkoop; complete timer het duurst)

Stappen

1. Tap de versnellingsbakolie af en draai eerst de borgbout van de timer los die achter het verstellerkapje zit - doe dit vóór je het koppelingsdeksel eraf haalt, anders krijg je het deksel moeilijk los. Leg de volgorde van de onderliggende ringen op een rij neer.
2. Haal het koppelingsdeksel eraf en schroef de complete timer uit het carter. De KTM-handleiding zegt de timer niet te demonteren; op de forums is dit juist de standaardklus, omdat je anders de kogels niet kunt zien.
3. Demonteer de timer, leg alle kogels apart en controleer of er geen twee kogels in één sleuf zaten. Zoek op de loopbanen/asjes naar vreetplekken en braampjes.
4. Vlak de vreetplekken met een fijne vijl en daarna Scotch-Brite tot de kogels weer soepel en volledig door de veerdruk teruglopen; alles schoon afblazen en licht invetten met vet dat tegen versnellingsbakolie kan.
5. Leg het stuurarmpje in de slot van de timer en draai het rond zoals in bedrijf: het moet strak voelen. Voelt het los of zie je een ovale punt, dan vervangen - volgens de brondraad is het partnummer van de arm voor 125 en 200 gelijk, dus een 125-arm past.
6. Maak de klepas en klep in de cilinder koolvrij (cilinder eraf) en zet de basismaat van de klep volgens het werkplaatshandboek van jouw modeljaar terug. Volgens de technische data van KTM is maat 'Z' (hoogte van de stuurklep) voor de 200 SX 2003-2004 46 mm; de 200 EXC heeft 47 mm en de 125 43 mm. Neem dus 46 mm voor een 200 SX en controleer daarna de zijspeling van de klep in de poort.
7. Monteer met een nieuwe koppelingsdekselpakking, vul met verse versnellingsbakolie (volgens KTM 0,7 l motorolie, modeljaar 2004: 15W50) en stel daarna de PV-timing opnieuw in binnen de merktekens.

Gereedschap

• Dopsleutelset
• Torx-set
• Fijne vijl
• Scotch-Brite
• Schuifmaat
• Pakkingschraper
• Olieafvoerbak
• Momentsleutel

Voorkomen

Maak de power valve mee schoon bij elke topend-revisie (op een moto-gebruikte 200 SX dus iedere 20-40 uur): klep en as koolvrij, zijspeling en basishoogte controleren. Haal bij elke tweede topend ook het koppelingsdeksel eraf en controleer de timer: kogels in hun sleuf, loopbanen glad, stuurarm strak in de slot. Vervang de koperring onder de verstellermoer en zorg dat er een rubbertje of stukje O-ring onder de blokkeerbout zit, zodat de versteller niet kan verlopen.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• ThumperTalk (KTM 2 Stroke), via Web Archive · originele paginatwo of the balls on the timer had actually come out of their slots and got wedged in a position that made the timer be stuck open
• ThumperTalk (KTM 2 Stroke), via Web Archive · originele paginayou need to pull the cylinder and clean the PV assembly. It is likely gummed up
• Vital MX forum (Bike Builds), via Web Archive · originele paginathe powervalve flap was damaged and of course the head had taken a beating from loose debris bouncing around inside the engine
• motor-forum.nl (Techniek, vragen en antwoorden)elke keer als de powervalve volledig open gaat blijft hij nog steeds open hangen
• motor-forum.nl (Techniek, vragen en antwoorden)Controleer de werking van de powervalve. Deze gaat open bij meer dan half gas