Fantic XXF 250 rammelt bovenin: nokkenasketting en kettingspanner (en wat je met de kopafdichting doet)

Symptomen

• Metalig ratelen of rammelen bovenin, het luidst bij stationair en net daarboven, minder bij hogere toeren
• Geluid blijft na het natrekken of vrijgeven van de kettingspanner
• Timingmarkeringen vallen niet meer precies samen bij het monteren van de nokkenassen
• Ventielspeling meet anders na een top-end-beurt dan ervoor
• Meer dan een halve tandbreedte speling als je de ketting bij het nokkenastandwiel optilt
• Slijtsporen/afgesleten kunststof op de voor- of achtergeleider van de ketting

Oorzaak

De YZ250F-motor in de XXF 250 drijft de twee nokkenassen aan met een enkele, niet-deelbare ketting die om het krukastandwiel achter het vliegwiel loopt. Een automatische ratelspanner drukt de achterglijder tegen de ketting en neemt zo de slag op die ontstaat doordat de ketting in gebruik rekt. Die spanner heeft een eindige slag: als de ketting verder is uitgelopen dan de spanner kan compenseren - of als de kunststof geleiders zijn ingesleten - gaat de ketting slaan. Twee gevolgen: het karakteristieke gerammel, en een nokkenastiming die onder belasting even wegloopt, waardoor je vermogen verliest en in het ergste geval een tand overslaat met een botsing tussen ventiel en piston als afloop. Dat dit een reeel aandachtspunt is op deze motorgeneratie blijkt uit de fabriek zelf: bij de grote update van de YZ250F voor modeljaar 2024 bleven nokken, piston, krukas en kop ongewijzigd en waren het juist de nokkenasketting en de kettingspanner die werden verbeterd voor meer duurzaamheid. Wanneer Fantic die uitvoering op de XXF 250 is gaan gebruiken, staat in geen van de bronnen hieronder; vraag dat dus op bij je dealer of controleer het onderdeelnummer in het onderdelenboek van jouw bouwjaar, in plaats van het aan te nemen. De praktijkcontrole staat wel vast: til bij het checken van de ventielspeling de ketting bij het nokkenastandwiel op - meer dan een halve tandbreedte speling en hij is klaar. Sommige werkplaatshandboeken geven daarnaast een maximumlengte over tien schakels van de nokkenasketting; het Fantic-handboek voor de XXF 250 geeft die waarde niet (de lengtemaat van 239,3 mm over 15 schakels die er wel in staat, gaat over de aandrijfketting), dus gebruik daar de halve-tandtest, een vergelijking met een nieuwe ketting en de staat van de glijders. Het Fantic-onderhoudsschema is bovendien duidelijk: voor wedstrijdgebruik staan nokkenasketting en kettingspanner als vervangdeel in het schema, elke vijfde wedstrijd, ongeveer 12,5 uur.

Diagnose: slag en lengte meten voordat je iets sloopt

Moeilijkheid

ervaren sleutelaar

Tijd

1-2 uur

Kosten

0-30 EUR (alleen meten)

Stappen

1. Motor koud, kopdeksel eraf. Draai de motor op het bovenste dode punt van de compressieslag zodat je spanningsvrij kunt voelen.
2. Til de ketting bij het nokkenastandwiel op en kijk hoeveel je hem van de tanden af kunt lichten. Is dat meer dan ongeveer een halve tandbreedte, dan is vervangen de enige goede uitkomst.
3. Controleer de kunststof glijders: een ingesleten groef, een scherpe rand of een losgelopen geleider verklaart het geluid soms helemaal, ook bij een nog goede ketting.
4. Heb je de ketting eruit, leg hem dan naast een nieuwe: een uitgelopen ketting is zichtbaar langer. Sommige werkplaatshandboeken geven een maximumlengte over tien schakels; het Fantic-handboek voor de XXF 250 geeft die waarde niet, dus gebruik daar de vergelijking met een nieuwe ketting, de halve-tandtest en de staat van de glijders.
5. Controleer de spanner: haal de afdekbout achterop de spanner eruit en draai de binnenbout los tot je een klik voelt - dan laat de spanner zich lossen. Een spanner die niet meer klikt of niet meer veert is zelf de oorzaak. Bij montage geeft het Fantic-werkplaatshandboek 10 Nm voor de bevestigingsbouten van de spanner en 6 Nm voor de afdekbout.
6. Beoordeel ook de nokkenaslagers in de kop en de tandwielen op de nokkenassen op pitting of blauwe aanslag; die vertellen je of het alleen een kettingbeurt wordt of een kopbeurt.

Gereedschap

• voelgevoelers
• schuifmaat of liniaal
• momentsleutel
• inbussleutels
• zaklamp

Ketting, spanner en geleiders vervangen

Moeilijkheid

ervaren sleutelaar

Tijd

4-6 uur

Kosten

150-400 EUR aan onderdelen; 400-800 EUR bij de dealer

Stappen

1. Was de motor grondig voordat je begint; er gaan zowel kop als vliegwieldeksel open en je wilt geen zand in het blok.
2. Volg de ventielspelingsroute: tank, zadel en kopdeksel eraf, nokkenassen eruit. De nokkenaskapbouten gaan er kruislings van buiten naar binnen uit; bij montage draai je ze in twee of drie stappen gelijkmatig aan op 10 Nm volgens het Fantic-werkplaatshandboek. Bekers en shims kunnen blijven zitten als de speling al goed is.
3. Verwijder het startmotor-tussenwiel en zo nodig de startmotor zelf; dat is nodig om bij het vliegwieldeksel te komen.
4. Vliegwieldeksel, stator en pakking er voorzichtig af - rondom met een kleine schroevendraaier werken en nooit op een punt wippen, anders scheurt het deksel. Houd bij welke bout waar hoort, want ze zijn niet allemaal even lang.
5. Vliegwiel met een vliegwieltrekker eraf, spie uit de krukasgroef bewaren, startmotortandwiel eraf en de onderste kettinggeleider (twee bouten) verwijderen; nu ligt de ketting vrij.
6. Nieuwe ketting met een stukje binddraad vanuit het carter naar boven trekken, over de tandwielen leggen en opbouwen in omgekeerde volgorde. Nieuwe spanner en nieuwe geleiders erbij.
7. Kritiek punt bij de montage: de vliegwielmoer op het voorgeschreven moment - het Fantic-werkplaatshandboek geeft 65 Nm voor de rotormoer van de XXF 250 - en de markeringen van beide nokkenassen exact op het kopvlak voordat je de spanner laat aangrijpen, met de TDC-markering van het vliegwiel op de markering van het linker carterdeksel.
8. Spanner vrijgeven (bout indraaien tot de klik), de krukas daarna meerdere keren rustig met de hand linksom ronddraaien, controleren dat alle markeringen weer samenvallen, timing en ventielspeling opnieuw meten en dan pas de deksels sluiten met nieuwe pakkingen.
9. Gaat de kop eraf (bijvoorbeeld omdat je de voorste glijder of de piston meeneemt): altijd een nieuwe kopafdichting plaatsen en de pasvlakken schoon en vlak controleren. De kopbouten gaan niet op een enkel moment: het Fantic-werkplaatshandboek schrijft voor de XXF 250 voor om alle kopbouten eerst gelijkmatig in de aangegeven volgorde op 30 Nm te zetten, daarna bout voor bout los te nemen en opnieuw op 15 Nm plus 60 graden aan te halen, en tot slot alle bouten nog eens 60 graden verder (totaal 120 graden), met molybdeendisulfide-olie op draad en kop van de bouten en op beide zijden van de borgringen. Vul daarna bij en controleer na de eerste warmdraaibeurt op koelvloeistofverlies rond het pasvlak.

Gereedschap

• vliegwieltrekker
• momentsleutel 5-100 Nm
• binddraad
• dichtingschraper (geen staal op aluminium)
• olieaftapbak

Voorkomen

Maak de kettingcontrole onderdeel van elke ventielspelingsbeurt: til de ketting bij het nokkenastandwiel op en voel de slag. Dat kost dertig seconden en voorkomt de duurste schade die deze motor kan maken. Het Fantic-onderhoudsschema voor wedstrijdgebruik is daarin streng: nokkenasketting en kettingspanner staan er als vervangdeel in elke vijfde wedstrijd, ongeveer 12,5 uur. Vervang ketting, spanner en geleiders in elk geval als set mee bij elke pistonbeurt - de kop is dan toch al open en de ketting is het goedkoopste onderdeel van de hele beurt. Noteer op welk urental je de set hebt vervangen. En haal bij elke keer dat de kop eraf is een nieuwe kopafdichting; hergebruik is de goedkoopste manier om een koelvloeistoflek te organiseren.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Dirt Bike Magazine - 2024 YZ250F full test (basismotor: de enige motorupdate van 2024)Only the cam chain and tensioner have been updated for increased durability.
• Transmoto / Teknik - How-To: Change A Timing Chain (werkwijze en slijtagecontrole viertakt)check the slack in the chain whenever you check your valve clearances by pulling the chain at the top of the camshaft sprocket
• Dirt Bike Addicts - 'Timing chain stretched?' (meetmethode tien schakels)The service manual will have a spec for the correct length of ten links of the cam chain. If out of spec, replace.